"The Taming of the Shrew": Texts and Contexts, ed. Frances E. Dolan (Boston and New York: Bedford Books, 1996), ISBN 0-312-10836 (pbk) 0-312-15858-0 (hbk), 347 pp.

 

Recensie

 

Er bestaat op de boekenmarkt geen tekort aan goede uitgaven van The Taming of the Shrew. In de voorhoede vinden wij G. R. Hibbards editie voor de New Penguin Shakespeare; de kritische maar ietwat buitenissige Arden-editie van Brian Morris; H. J. Olivers versie voor de Oxford Shakespeare; en Ann Thompsons uitgave in de New Cambridge Shakespeare, met, hoe kan het ook anders, een scherp oog voor het vermeende sexe-onderscheid en de manipulatie hiervan in Shakespeares vroege blijspel. Ondanks deze ruime keuze mag men toch de nieuwe editie verwelkomen van Frances E. Dolan. De reden hiervoor is dat de uitgave zich richt op de Amerikaanse college student, zonder echt populair water bij de wetenschappelijke wijn te doen.

Deze nieuwe editie onderscheidt zich in een aantal opzichten van zijn voorgangers. Naast een door David Bevington verzorgde tekst van het blijspel — met een even adequate als beknopte annotatie — bevat de uitgave een inleiding waarin Dolan uitgebreid de tekst bespreekt in zijn sociaal-culturele spanningsveld waarbinnen het toneelstuk ooit tot stand kwam, en waarbinnen deze ook volgens de tekstbezorgster en haar uitgever in eerste instantie gelezen dient te worden. Interessant aan de inleiding is om te zien dat Dolan erin slaagt om bij haar uiteenzetting de freshmen, sophomores en hogere undergraduates te laten delen in het moderne gedachtengoed rond het stuk, zonder diezelfde studenten de indruk te geven dat zij geavanceerde theorieën met de paplepel ingegoten krijgen. Onderwerpen zoals sociale of sexe-identiteit, de discussie over literaire bronnen en intertekst, en begrippen als poly-interpretabiliteit zijn op eenvoudige wijze in de tekst opgenomen. Geen jargon dus, maar een heldere discussie gespeend van modewoorden en geleerde gemeenplaatsen. Slechts zelden lijkt de bewuste poging om intellectuele diepgang te combineren met eenvoud van stijl te verzanden in uitlatingen waar niemand aanstoot aan zal nemen, maar waar jammer genoeg ook weinigen iets van zullen opsteken. Doran formuleert met zoveel omhaal van woorden het feit dat Shakespeare in The Taming of the Shrew seksistisch genoemd kan worden, dat slechts een uiterst aandachtig lezer dit nog uit de tekst kan opmaken:

the play, like most other depictions of shrews, focuses on taming, whatever we may think of that process. Indeed, the play explores what Petruchio thinks, feels, and does as a tamer more fully than it explores what Katherine thinks, feels, and does as a shrew. (blz. 14)

Ongetwijfeld het meest opmerkelijke aan deze editie van Dolan is dat de uitgave voor ongeveer de helft (160 bladzijden) bestaat uit een keuze van zo'n dertig zestiende- en zeventiende-eeuwse teksten die min of meer direct te maken hebben met het stuk van Shakespeare. De teksten handelen dan ook over het huwelijk, de rechten van de vrouw tijdens de vroeg-moderne periode, het huishouden, meesters en dienaren, het métier van de valkenier, en, vanzelfsprekend, verschijnselen als de kenau en de heks. Enerzijds benadrukt deze opzet van de editie dat The Taming of the Shrew niet uniek was, maar juist deel uitmaakte van een wijd vertakt cultureel netwerk. Anderzijds werken de teksten verhelderend voor een bespreking van de populaire discussiepunten rond de Shrew. In de meeste gevallen wordt de lezer geconfronteerd met uiteenlopende meningen, visies die soms lijnrecht tegenover elkaar staan. Het is duidelijk niet de bedoeling van Dolan om antwoorden te bieden op oude vragen, maar om de bestaande tegenstellingen nog eens sterk te benadrukken. De complexiteit van de problematiek mag vooral niet worden afgevlakt.

De teksten die rond The Taming of the Shrew zijn gegroepeerd lopen uiteen van "A Homily of the State of Matrimony" (een officiële, belerende preek uit 1623 die tijdens de meeste anglicaanse huwelijksdiensten te horen geweest moet zijn), delen van The Law's Resolutions of Women's Rights (1632), en de ballade "A Woman's Work is Never Done" (1629). Uit het jaar 1629 stamt ook de komische ballade "The Woman to the Plow, and the Man to the Hen-Roost," een lied waarin beschreven wordt hoe twee huwelijkspartners, uit onenigheid met hun lot als man en vrouw, besluiten om de rollen eens om te draaien. Aan het einde van de dag is het echter moeilijk om van een geslaagd experiment te spreken: er is een paard gesneuveld, het land is stukgeploegd, de baby raakt behoorlijk gehavend wanneer de vader de wieg laat schommelen, en vader zelf krijgt zo'n flinke trap van de koe die hij voor de verandering eens probeert te melken dat de wond die hij oploopt na zes weken nog niet genezen is. Verder verbrandt het brood in de oven, en verorberen de kraaien en eksters het zojuist door de vrouw te dik gezaaide zaad. Geen wonder dat het echtpaar zo snel mogelijk weer terug wil naar de stereotiepe rollen. De moraal van het verhaal is wellicht minder gecompliceerd dan Dolan, die het liefst geen kant kiest, suggereert. In het laatste couplet van de ballade wordt onomwonden de man aangesproken, alsof de vrouw al weer begonnen is om de boter te maken, iets waartoe de man niet in staat bleek:

Take heed of this, you husbandmen,
Let wives alone grope the hen,
And meddle you with the horse and ox,
And keep your lambs safe from the fox.
So shall you live contented lives,
And take sweet pleasure in your wives.

(Dolan, 218)

Na de carnavaleske omkering van de werkelijkheid is alles weer terug bij het oude. De man wordt aangesproken, en niet de vrouw. Heeft zij geen tijd omdat zij de kip moet plukken? De weg naar het echtpaar loopt hier schijnbaar nog steeds via de man. Natuurlijk. Maar vraag een student(e) vervolgens — en daar stuurt Dolan natuurlijk op aan — wat het betekent dat een mannelijke lezer wordt aangesproken. Is hij de tussenpersoon? Is hij een doorgeefluik? Is hij verantwoordelijk voor hetgeen zijn partner weet? Wanneer je met een dergelijke vraagstelling in je werkgroepen de Shrew te lijf gaat, dan moet het eigenlijk wel goed gaan. Zeker wanneer je beseft dat alle teksten die door Dolan om The Taming of the Shrew zijn gegroepeerd, voorafgegaan worden door een volledige historische en tekstuele inleiding. Het is wel duidelijk dat de feministische teksten die tijdens de afgelopen twintig jaar werden uitgegeven, een rijke bron blijken voor zowel wetenschappers als studenten. En dan hebben wij het nog niet gehad over de vaak schrijnende teksten die zijn afgedrukt in het laatste hoofdstuk over "Shrews, Taming, and Untamed Shrews." Deze uitgave biedt voor elk wat wils.

Van het opgenomen materiaal is (het gedeelte uit) The Taming of A Shrew ongetwijfeld het bekendst, de tekst die een zo duidelijke verwantschap vertoont met die van Shakespeare, maar waarvan nog steeds niet vast te stellen is of deze Shakespeare tot bron diende, of dat Shakespeares stuk de anonieme toneelschrijver inspireerde, zodat zelfs wordt vermoed dat aan beide versies één toneelstuk ten grondslag ligt. Zeldzamer is een deel van Catherine and Petruchio, de herziene 18de-eeuwse versie door David Garrick. Dergelijke teksten nodigen uit tot vergelijkingen met Shakespeares origineel. Zij vormen een aanzet voor een discussie die bij veel studenten in de smaak valt, en zetten een proces op gang dat voor de teksten in kwestie altijd wederzijds verhelderend werkt. Aangezien Dolan zich richt op de Amerikaanse markt, bevat deze editie geen teksten uit het niet-Engelse taalgebied. Om die reden zou bij het gebruik van Dolan in de Nederlandse of Vlaamse onderwijssituatie — hetgeen trouwens zeer aan te bevelen is — gedacht kunnen worden aan het toevoegen van delen uit De Dolle Bruyloft (1654) van Abraham Sybant, de eerste vertaling van De Feeks in het Nederlands, en daarbij nog de eerste onbetwiste vertaling van Shakespeare in de Lage Landen.

Waar Dolan het aanstuurt op een vergelijking tussen de laatste grote monoloog van Katherina bij Shakespeare met die in A Shrew en in de Garrick-versie, zou de Nederlandse student des te meer kunnen worden betrokken bij de discussie wanneer deze werd uitgenodigd om de vergelijking door te trekken naar de monoloog van Katrijn uit 1654:

Ik wensch mijn zuster heyl in haar genegentheden;
Maar om te komen tot een wenschelijke vrede,
Is het gehoorzaam zijn voor u een goede wet,
In 't volgen wat uw' man u maar te vooren zet.
Door het gehoorzaam zijn word noyt een vrou vermindert;
Maar de weêrspannigheyt die heeft 'er veel gehindert.
De Hemel schrijft ons voor een goê gehoorzaamheyt,
En niet dat men met quaadt de man zijn wil weêrzeydt.
Den toorn en gramschap brengt de ziel tot haar verderven.
Men moet gehoorzaam zijn wil men den Hemel erven.
Zijt niet verwondert dat gy my dus spreken hoort.
Voor dezen was ik dwaas; nu komt mijn kennis voort.
Den Hemel heeft gelieft mijn ziele te doorgrieven
Met wille, om nu voortaan den Hemel te believen:
Dit is een middel dan den Hemel te voldoen,
Dat ik my met mijn man en vrienden weêr verzoen.
Mijn vader 't mijn vergeeft, en gy mijn zuster mede,
Zo ik uyt quaetheyt u mijn dagen oyt misdede;
En gy mijn waarde helft, die ik met wil en hart
Believen zal, waar heen uw wil getrokken werdt.

In zekere zin doet de huwelijksmoraal die hier wordt uitgedragen wel een beetje denken aan de visie die Jacob Cats in zijn Houwelick verkondigt; maar overeenkomsten zijn er ook met de moraliserende monoloog van Kate in The Taming of A Shrew, ook al is er geen direct verband aan te wijzen tussen A Shrew en de Nederlandse vertaling van Abraham Sybant.

The Taming of the Shrew: Text and Contexts is een zéér waardevolle aanvulling op de gevestigde edities van Shakespeares vroege komedie. Enerzijds biedt St. Martin's Press voor weinig geld een uitgave van de basistekst die nooit het predikaat "pedant" zal verwerven; anderzijds biedt deze uitgave de veelal jonge lezer voldoende materiaal om in een vroeg stadium over vragen na te denken die verband houden met de historische en culturele context van de literaire tekst die centraal staat. Persoonlijk verheug ik mij er op om de door Dolan en Bevington verzorgde uitgave te gebruiken tijdens mijn volgende cursus over de blijspelen van Shakespeare.

 

TON HOENSELAARS

 

Terug naar de nederlandstalige overzichtspagina

Back to the English home page

Back to the Table of Contents of Folio